Wiele osób zgłasza, że po traumie cierpi nie tylko psychika, ale także ciało. Pojawiają się bóle, napięcia i objawy, których nie da się wyjaśnić jednoznaczną przyczyną medyczną.

Trauma może powodować:

• bóle głowy, migreny,
• napięcie karku, barków, szczęki,
• bóle kręgosłupa i mięśni,
• kołatanie serca,
• duszności,
• ucisk w klatce piersiowej,
• bóle brzucha, nudności, problemy jelitowe,
• spadek odporności, częste infekcje,
• bezsenność i chroniczne zmęczenie.

Dzieje się tak, ponieważ po traumie organizm często pozostaje w stanie ciągłej mobilizacji. Układ nerwowy funkcjonuje tak, jakby zagrożenie nadal trwało. Ciało produkuje więcej hormonów stresu, a mięśnie pozostają w napięciu.

Często osoba po traumie mówi, niby jest dobrze, ale moje ciało jakby o tym nie wiedziało.

To bardzo trafne ujęcie — ciało „pamięta” traumę na poziomie reakcji biologicznych.

Zamrożenie (freeze) – kiedy organizm „wyłącza się” po traumie?

Jedną z najczęstszych reakcji na traumę jest mechanizm freeze, czyli zamrożenie. To stan, w którym organizm „zastyga”, przestaje działać w sposób naturalny, jakby się wyłączał.

Freeze może wyglądać jak:

• brak reakcji na zagrożenie,
• niemożność krzyku lub ruchu,
• uczucie odrealnienia,
• „pustka w głowie”,
• bezsilność,
• automatyczne wykonywanie poleceń,
• odcięcie emocjonalne.

Wiele osób po traumie obwinia się za to, że „nic nie zrobiło”. Tymczasem freeze to instynkt przetrwania, uruchamiany przez układ nerwowy, gdy walka lub ucieczka nie są możliwe. To nie wybór. To reakcja biologiczna.

Zamrożenie często utrzymuje się także po traumie — człowiek może mieć trudność z działaniem, podejmowaniem decyzji, inicjowaniem zmian czy nawet wykonywaniem codziennych czynności.

Dysocjacja – co to jest i kiedy się pojawia?

Dysocjacja to mechanizm obronny, w którym psychika „oddziela” świadomość od emocji, ciała lub wspomnień, aby przetrwać sytuację, która jest zbyt trudna do zniesienia. Dysocjacja może przyjmować formę:

• poczucia odłączenia od siebie,
• wrażenia, że świat jest nierealny (derealiacja),
• wrażenia, że ciało nie należy do mnie (depersonalizacja),
• trudności z pamięcią,
• „urwanych” fragmentów wspomnień,
• działania na autopilocie.

Dla wielu osób dysocjacja jest przerażająca, bo wydaje się „nienormalna”. W rzeczywistości jest to jeden z najbardziej typowych objawów traumy. Mózg chroni człowieka przed zalaniem emocjami i cierpieniem, które w danym momencie byłyby nie do udźwignięcia.

Flashbacki: czym są i jak sobie z nimi radzić?

Flashback to nie jest zwykłe wspomnienie. Flashback to nagły powrót traumatycznego doświadczenia w taki sposób, jakby wydarzenie działo się teraz. Osoba może poczuć te same emocje, reakcje ciała, a czasem nawet obrazy, dźwięki lub zapachy. Flashbacki mogą pojawiać się w wyniku bodźców, które wydają się niegroźne, np.:

• konkretny ton głosu,
• dotyk,
• zapach,
• miejsce,
• podobna sytuacja społeczna,
• słowo lub temat rozmowy.

Jak radzić sobie z flashbackiem?

Pomocne mogą być techniki uziemiające (grounding), np.:

• rozejrzenie się po pomieszczeniu i nazwanie 5 rzeczy, które widzę,
• świadome poczucie stóp na podłodze,
• kontakt z zimnym przedmiotem (np. szklanka wody),
• powolny, spokojny oddech,
• wypowiedzenie na głos:

„To jest wspomnienie. Jestem tu i teraz. Jestem bezpieczna/bezpieczny.”

Flashbacki są sygnałem, że trauma nie została jeszcze przetworzona przez układ nerwowy. W terapii możliwe jest zmniejszenie ich intensywności i częstotliwości.

Napady paniki po traumie – co się dzieje w mózgu?

Napad paniki może być jednym z najbardziej obciążających objawów po traumie. Często pojawia się nagle, bez ostrzeżenia, a osoba ma wrażenie, że traci kontrolę lub że dzieje się coś zagrażającego życiu. Typowe objawy napadu paniki:

• przyspieszone bicie serca,
• drżenie ciała,
• duszność, uczucie braku powietrza,
• zawroty głowy,
• nudności,
• uczucie omdlenia,
• derealizacja,
• lęk przed śmiercią lub „zwariowaniem”.

W napadzie paniki mózg uruchamia alarm zagrożenia. W szczególności aktywuje się ciało migdałowate, które odpowiada za reakcję strachu. Problem polega na tym, że po traumie system alarmowy bywa nadwrażliwy — reaguje tak, jakby zagrożenie było obecne, nawet jeśli obiektywnie go nie ma.

To nie oznacza, że „coś jest z Tobą nie tak”. To oznacza, że Twój układ nerwowy nadal funkcjonuje w trybie przetrwania.

Kiedy warto szukać pomocy?

Jeśli zauważasz u siebie objawy traumy — niezależnie od tego, czy wydarzenie miało miejsce niedawno czy wiele lat temu — warto rozważyć konsultację z psychoterapeutą lub psychotraumatologiem. Szczególnie jeśli:

• objawy wracają i nasilają się,
• czujesz, że trauma wpływa na Twoje relacje,
• masz trudność z regulacją emocji,
• cierpisz na bezsenność, lęk, napięcie,
• masz wrażenie, że „utknęłaś/utknąłeś”.

Trauma jest doświadczeniem, które można leczyć. Proces zdrowienia jest możliwy — w sposób bezpieczny, stopniowy i dostosowany do Twoich granic.

Terapia traumy – jak może pomóc EMDR?

Jedną z metod szczególnie skutecznych w pracy z traumą jest terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). Pomaga ona przetwarzać trudne wspomnienia w sposób, który zmniejsza ich emocjonalny ciężar i wpływ na codzienne życie. W terapii EMDR nie chodzi o wielokrotne opowiadanie o traumie. Celem jest to, aby wspomnienie przestało uruchamiać w ciele i psychice reakcję zagrożenia, a układ nerwowy mógł odzyskać równowagę.

Jeśli chcesz porozmawiać.

Jeśli czujesz, że trauma nadal wpływa na Twoje życie, zapraszam do kontaktu. Pierwsze spotkanie może być spokojnym, bezpiecznym krokiem w stronę odzyskania kontroli, spokoju i poczucia bezpieczeństwa.